Το Κονάκι του Μπέη Σεκεριά

Κονάκι λεγόταν το αρχοντικό σπίτι, η κατοικία ενός ανθρώπου με θέση στην πόλη. Δεν ήταν μόνο κατοικία. Ήταν ένας μικρός κόσμος αυτάρκης.

Είχε αίθουσα υποδοχής για τους επισκέπτες και ιδιωτικούς χώρους για την οικογένεια. Είχε δωμάτιο του καφέ. Πολύ συχνά είχε και το δικό του λουτρό.

Κλειστό προς τα έξω και ανοιχτό προς τα μέσα, γύρω από την αυλή, που ήταν πάντα η καρδιά του. Οι κλειστοί ξύλινοι εξώστες άφηναν το φως να μπαίνει χωρίς να παραβιάζεται η ιδιωτικότητα, όπως πρόσταζε η ανατολίτικη ευγένεια του σπιτιού.

Ήταν σπίτια χτισμένα με την πεποίθηση ότι θα κατοικηθούν για γενιές. Γι' αυτό και όσα άντεξαν, αντέχουν ακόμη.

Στους Εφτά Μπαλτάδες, εκεί όπου οι δρόμοι στενεύουν σαν να θέλουν να κρατήσουν κάποιο μυστικό, στέκει το Κονάκι του Μπέη Σεκεριά. Η οδός Αποκορώνου διατηρεί ακόμη τον χαρακτήρα εκείνης της εποχής: δυόμισι μέτρα πλάτος στο σημείο του και μια πορεία που στρίβει.

Στα τέλη του 1856 ένας ισχυρός σεισμός είχε γκρεμίσει μεγάλο μέρος του Ηρακλείου. Η πόλη έπρεπε να ξαναχτιστεί.

Ως τότε, οι Οθωμανοί αξιωματούχοι κατοικούσαν κυρίως σε ενετικά μέγαρα που μετασκεύαζαν σε κονάκια. Μετά τον σεισμό κάτι αλλάζει: τα νέα αρχοντικά σχεδιάζονται εξαρχής.

Το Κονάκι του Μπέη Σεκεριά είναι ένα από αυτά. Χτίστηκε στη δεκαετία του 1880 για έναν εύπορο Οθωμανό έμπορο, σε μια πόλη που άλλαζε πρόσωπο. Οι παλιές ανατολίτικες συνοικίες συναντούσαν τις νέες ευρωπαϊκές επιρροές, και τα σπίτια των ισχυρών οικογενειών δεν ήταν πια μόνο καταφύγια αλλά δηλώσεις κύρους.

Το 1893 περνά στην ιδιοκτησία του Σουλεϊμάν Χατζή Τζεμαλή-ζαντέ. Από εκείνον κρατά το όνομα με το οποίο το ξέρει έκτοτε η πόλη.

Τα κονάκια της εποχής χτίζονταν πάνω στον δρόμο, με την αυλή κρυμμένη πίσω τους. Το Σεκεριά κάνει το αντίστροφο.

Το αρχοντικό υποχωρεί στο βάθος του οικοπέδου και βάζει την αυλή μπροστά, πλακόστρωτη με μεγάλες μαρμάρινες πλάκες, σε άξονα με την αυλόπορτα και με την κεντρική είσοδο. Οι αρμοί των πλακών συνεχίζουν ευθεία μέσα στο κτήριο. Τίποτα δεν είναι τυχαίο.

Εκεί στέκει ακόμη η μνημειακή λιθόκτιστη κρήνη, δουλεμένη με μορφές της Ενετοκρατίας, και δίπλα της ένα περίτεχνο κυκλικό σαντιρβάν, το οθωμανικό συντριβάνι.

Δύο παραδόσεις, δύο αισθητικές, το ίδιο νερό.

Το ισόγειο είναι πέτρα. Ο όροφος ξύλο, τσατμάς, η παραδοσιακή ξυλόπηκτη κατασκευή. Ψηλά, η σοφίτα.

Πάνω από την είσοδο προβάλλει ο κλειστός ξύλινος εξώστης, στηριγμένος σε χυτοσίδηρα φουρούσια με φυτική διακόσμηση, με οξυκόρυφα παράθυρα και έγχρωμα τζάμια. Μέσα του βρίσκεται ο σοφάς, το χαμηλό καθιστικό που κοιτάζει την αυλή.

Στην πρόσοψη, νεοκλασικό αέτωμα και ξύλινο γείσο με οδόντες. Στη βορειοδυτική γωνία, εντοιχισμένο σαν επίκρανο, ένα κομμάτι ενετικού περιθυρώματος: θραύσμα παλαιότερου κτηρίου, τοποθετημένο εκεί σκόπιμα.

Και μέσα, στις ζωγραφιστές μπορντούρες των οροφών, ημισέληνοι και άστρα δίπλα σε νεοκλασικά ανθέμια.

Ολόκληρο το αρχοντικό είναι μετρημένο με τον οθωμανικό πήχυ των 75,8 εκατοστών: τριάντα πήχεις επί έντεκα. Ακόμη και η κρήνη.

Ένα κτήριο χτισμένο με ανατολικό μέτρο και δυτικό πρόσωπο.

Στη δυτική άκρη του ισογείου, το αρχοντικό κρύβει το πιο σπάνιο του δωμάτιο: το ιδιωτικό του χαμάμ.

Χτίστηκε εφαπτόμενο στην κουζίνα, και αυτό δεν είναι σύμπτωση. Η ίδια μεγάλη εστία που μαγείρευε για το σπίτι ζέσταινε και το νερό του λουτρού, και έστελνε τον ζεστό αέρα στα υπόκαυστα κάτω από το δάπεδο.

Περνούσε κανείς από το αποδυτήριο στον χλιαρό χώρο και ύστερα, από μια στενή πόρτα, στον ζεστό, με τη μαρμάρινη γούρνα και τη δεξαμενή του καυτού νερού. Μέσα στους τοίχους, κατακόρυφοι πήλινοι αεραγωγοί κρατούσαν τη θερμότητα.

Από πάνω, χαμηλωμένος θόλος με νευρώσεις και κυκλικά φωτιστικά ανοίγματα. Το φως έπεφτε από ψηλά σε δέσμες, μέσα στον ατμό.

Ιδιωτικά λουτρά σαν αυτό είχαν μόνο τα σπίτια των υψηλόβαθμων αξιωματούχων και των μεγαλεμπόρων. Στο Ηράκλειο σώζονται ελάχιστα.

Σήμερα λειτουργεί ξανά.

Στα τέλη της δεκαετίας του '60 το ανατολικό πέμπτο του αρχοντικού κατεδαφίστηκε. Στη θέση του υψώθηκε μια πολυκατοικία. Το κτήριο έχασε τη συμμετρία που το είχε ορίσει από την πρώτη του μέρα.

Ό,τι έμεινε συνέχισε να ζει. Στις αρχές του '80 έγινε βρεφονηπιακός σταθμός και παιδιά έτρεχαν στην αυλή με την κρήνη. Ύστερα, μέχρι το 2008, λειτούργησε ως ωδείο. Για χρόνια, από αυτά τα παράθυρα έβγαινε μουσική.

Μετά, σιωπή.

Το 2019 το κτήριο περνά στην οικογένεια Λεμονάκη, που αναλαμβάνει την αναπαλαίωσή του. Δεν θελήσαμε να το εκσυγχρονίσουμε. Θελήσαμε να το ακούσουμε.

Οι σουίτες κράτησαν τον χαρακτήρα τους, τις ψηλές οροφές και τα χειροποίητα ζωγραφιστά σχέδια. Το χαμάμ ζεσταίνει ξανά νερό. Η κρήνη στην αυλή δουλεύει.

Ένα κτήριο ζει με έναν μόνο τρόπο: κατοικημένο.